jump to navigation

Wolfgang Amadeus Mozart

EEN ASTROBIOGRAFIE VAN WOLFGANG AMADEUS MOZART

-door dr. Cees B. Korsten-

WOLFGANG AMADEUS MOZART

Geboortedatum: 27 januari 1756

Geboortetijd: 20.00 uur LMT ~ 19.07.52 uur GMT

Geboorteplaats: Salzburg (Oostenrijk)

47graden 48 minuten NB, 13 graden 02 minuten OL

Het dominante aspect in de horoscoop van Mozart is:
Uranus in Vissen in Huis 7 oppositie Ascendant in Maagd (orb 0 graden 30 minuten).

Uranus genereert hier de dominante energie. Vrijheid, onafhankelijkheid en vernieuwing lopen als rode draden door Mozarts leven. Dat geldt niet alleen voor zijn persoonlijke en innerlijke behoeften, maar evenzeer voor de tijd waarin hij leefde. Tevens zullen wij zien, dat ook de grote invloed van zijn vader Leopold daar in wezen aan kan worden gerelateerd.
In Mozarts geboortehoroscoop vinden we meerdere aanwijzingen voor zijn vrijheids- en vernieuwingsdrang. We noemden reeds de overheersende energie van Uranus in oppositie met de Ascendant, maar Uranus is tevens middels een vierkant geaspecteerd met het MC.  Bovendien staat er een stellium in Waterman, met daarin Zon, Mercurius, Venus en Saturnus. Ook de conjunctie tussen Maan en Pluto in Boogschutter mag hier niet onvermeld blijven.
Tenslotte staat de Noordknoop in Mozarts horoscoop op de Ascendant, verwijzend naar een op zelfstandigheid gericht leerproces.

Chronologisch overzicht

Dit overzicht, zonder astrologische toevoegingen, dient ter oriëntatie bij het lezen van de onderwerpen die hierna aan de orde komen. Analoog aan Mozarts muzikale ontwikkeling is een verdeling gemaakt in vier perioden, beginnend bij zijn eerste openbare optreden.

Periode 1761-1774
Gedurende deze periode manifesteert Mozart zich als wonderkind en ontwikkelt hij zijn talent. Van 1763 tot 1766 reizen de Mozarts drieëneenhalf jaar door Europa. Zij blijven vooral lang in Parijs en bezoeken verder onder meer Londen, Amsterdam en Brussel. De kinderen treden daar veel op en krijgen  op die wijze grote bekendheid.
In 1769 benoemt de aartsbisschop van Salzburg Mozart tot onbezoldigd Konzertmeister. Samen met zijn vader krijgt hij volop de gelegenheid om op reis te gaan. Zo bezoeken zij in de periode van 1769 tot 1771 meerdere keren Italië, met name Milaan en Verona.
In 1772 doet Colloredo zijn intrede als aartsbisschop van Salzburg. Hij bevestigt Mozarts positie van Konzertmeister, maar nu bezoldigd. Dat gaat slechts korte tijd goed, want al spoedig wordt Mozarts vrijheid van handelen steeds meer ingeperkt.

Periode 1775-1780
Het leven in de kleine residentie Salzburg gaat Mozart hoe langer hoe meer benauwen. Bovendien laat de nieuwe aartsbisschop hem weinig vrijheid, hetgeen veel spanning veroorzaakt. Dat heeft tot gevolg dat Mozart in 1777 wordt ontslagen. Hij gaat op reis met zijn moeder, eerst naar Mannheim en van daaruit in 1778 naar Parijs. Mozart wil zich daar als componist vestigen, maar dat mislukt. Dan sterft zijn moeder en hij vertrekt naar Múnchen. In 1779 keert hij terug naar Salzburg. De aartsbisschop neemt hem weer in dienst als Konzertmeister en nu ook als Hoforganist met een genereus salaris.
Dan komt in 1780 keizer Jozef II In Wenen aan het bewind en begint met ingrijpende hervormingen. Dat maakt Wenen voor Mozart een bijzonder aantrekkelijke verblijfplaats.
De nog altijd sluimerende onvrede tussen Mozart en Colloredo komt in 1781 tijdens een bezoek aan Wenen tot een climax. Mozart heeft onder meer grote moeite met zijn lage sociale status als dienaar aan het hof. Hij neemt ontslag en trekt in bij de familie Weber in Wenen.

Periode 1781-1788
De mooiste periode van Mozarts leven breekt aan. In het bruisende Wenen voelt hij zich volledig op zijn plaats. Hij wordt in die tijd ook verliefd op Constanze Weber en trouwt met haar in 1782. Tevens vestigt Mozart zich als vrij en onafhankelijk kunstenaar. Hij krijgt veel werk en verdient goed, maar Constanze en hij leiden ook een luxe leven met weinig aandacht voor de financiën. In 1784 sluit Mozart zich aan bij de vrijmetselarij.
Vanaf 1787 is Mozarts succes tanende, zowel op het gebied van de opera als ten aanzien van zijn ensembles. Door zijn aanhoudend uitbundige levenswijze krijgt hij langzaam maar zeker steeds meer schulden. Gedwongen door geldnood neemt Mozart in 1787 een vaste baan aan als Kammermusicus aan het Weense hof.

Periode 1789-1791
De belangstelling voor Mozarts werk neemt meer en meer af. Een concert in 1790 trekt slechts weinig publiek. Hij is over zijn hoogtepunt heen. In 1791 gaat Mozart steeds harder werken, tevergeefs zoekend naar de ideale muziek. Hij wordt depressief en krijgt waanvoorstellingen. Later dat jaar wordt Mozart ernstig ziek. Uiteindelijk overlijdt hij op 5 december 1791.

Familie

Mozarts vader Leopold heeft grote invloed uitgeoefend op de ontwikkeling van zijn zoon (Zon in Huis 5). Hij was violist en vioolleraar en bekleedde de functie van vice-Kapellmeister bij de Salzburger Hofkapelle van het aartsbisschoppelijk hof aldaar.

Leopold trouwde in 1747 met Anna Maria Pertl. Zij kregen zeven kinderen, waarvan er slechts twee de kleutertijd overleefden, Maria Anna (Nannerl) en Wolfgang.

Vanaf hun vroegste jeugd richtte vader Leopold alle aandacht op zijn kinderen. Muziek werd de kleine Wolfgang dan ook met de paplepel ingegoten. Uit alles blijkt, dat Leopold de talenten van zijn kinderen beschouwde en behandelde als een verlengstuk van zichzelf (Zon in Huis 5). Zijn innerlijke behoefte aan vrijheid (Zon in Waterman), die onder meer blijkt uit zijn brieven, had hij eerder opgegeven uit angst om oude vertrouwde paden te verlaten (Saturnus in Waterman conjunct de Zon, waarbij Saturnus hier de overhand kreeg). Hij koos daarom voor de zekerheid van een vaste betrekking. Via zijn kinderen wilde hij de sluimerende eigen ambities alsnog waarmaken (Zon in Huis 5).
Dochter Nannerl was een groot musicaal talent, maar in de ogen van vader toch van veel geringere betekenis dan Wolfgang. Die beschouwde hij als niets minder dan een goddelijk  wonder, wiens door God geschonken genie hij moest cultiveren.
Leopold was een man van de wereld en hij plande nauwgezet elke stap in de triomfantelijke toernee van zijn kinderen door Europa (Steenbok op cusp 5). Ook Mozart’s overgang van wonderkind naar jeugdige musicus en componist werd door Leopold handig bewerkstelligd.
Toen de jonge Mozart zich ontwikkelde tot volwassen man negeerde hij de raadgevingen van zijn vader steeds meer en ging hij openlijk zijn eigen weg (Uranus in oppositie met de Ascendant). Dat zorgde voor veel wrijving, tussen vader en zoon.

Moeder Anna Maria was een typisch product van de toenmalige maatschappij, waarin vrouwen weinig of geen kansen kregen om zich te ontwikkelen. Vroomheid en plichtsgevoel jegens vader, broers en echtgenoot werden haar ingeprent. Zij kon amper lezen en schrijven en speelde duidelijk een tweederangs rol in het gezin, althans voor zover zichtbaar in de buitenwereld. Toch toonde vader Leopold in zijn brieven regelmatig zijn genegenheid voor haar.
Met de Maan conjunct Pluto in Boogschutter in Huis 4 kan terecht de vraag worden gesteld of haar invloed binnen het gezin in werkelijkheid niet groter was dan wordt aangenomen.

Persoonlijkheid

Mozart hechtte van jongsaf aan grote waarde aan zijn uiterlijk. Aan elk detail besteedde hij zeer veel aandacht en hij zag er dan ook altijd tot in de puntjes verzorgd uit (Ascendant in Maagd).

Een andere opvallende eigenschap van Mozart, gedurende zijn hele leven, was zijn onophoudelijke streven naar perfectie, waarbij hij werkelijk aan ieder detail van zijn werk uitgebreid aandacht besteedde (Ascendant in Maagd).

Als het om de muziek ging, vond hij hard werken geen enkel probleem. Integendeel zelfs, hij genoot ervan dat hij zich via muziek vrij kon uitdrukken volgens zijn eigen ideeën en inzichten (Zon in Waterman in Huis 5 conjunct Mercurius). In wezen deed Mozart niets liever dan musiceren en muziek creëren (opnieuw Zon in Waterman in Huis 5, maar die dubbele vermelding is hier wel op zijn plaats).

Van nature had Mozart een grote behoefte aan vrijheid en ruimte voor zijn eigen visie (Maan in Boogschutter vierkant Ascendant). Dat was van essentiële betekenis voor zijn muzikale werk, maar kwam ook in zijn dagelijkse leven en directe omgeving soms heftig (Pluto conjunct Maan in Boogschutter in Huis 4) tot uiting.

Een ander opvallend aspect van Mozarts natuurlijke houding was zijn grote vertrouwen in eigen creativiteit. Hij toonde nooit een spoor van twijfel over de waarde en kwaliteit van zijn  muzikale creaties. Toch ging dat niet gepaard met veel vertoon van trots of zelfingenomenheid. Eerder beschouwde Mozart zijn talent als iets vanzelfsprekends, dat niet ter discussie stond.
De gecombineerde werking van Maan en Pluto in Boogschutter (macht) komt juist hier misschien wel het duidelijkst aan het licht.
Ook de werking van Saturnus in Waterman is in dit verband hoogst interessant. We zien dat Saturnus bij vader en zoon Mozart een tegenovergestelde effect bewerkstelligt.
Leopolds angst voor het onbekende doet hem kiezen voor de ‘veilige’ weg van de aanpassing, waarmee hij zijn onafhankelijkheid prijs geeft. Wolfgang kent totaal geen vrees of twijfel ten aanzien van vernieuwingen, maar is er eerder beducht voor dat hij daarvoor de vrijheid niet krijgt.

Zijn leven lang bewoog Mozart zich opvallend gemakkelijk door alle rangen en standen van de bevolking (Waterman). Ondanks zijn geringe afkomst gold dat ook voor de adel. Tegelijkertijd liet hij zich zeker niet intimideren door mensen van stand of macht.
Zo gauw iemand zijn onafhankelijkheid op wat voor manier dan ook probeerde aan te tasten, kwam hij daar direct tegen in het geweer. Vooral tijdens zijn conflicten met aartsbisschop Colloredo bleek Mozarts gevoeligheid op dat punt.
De positie van Uranus in Vissen in Huis 7 vierkant het MC doet zich hier nadrukkelijk gelden.

Over Mozarts gedrag in het openbaar is veel te doen geweest. Als kind gedroeg hij zich keurig en welgemanierd, maar daarbij speelde ongetwijfeld de invloed van Leopold een grote rol.
Eenmaal op eigen benen vertoonde Mozart regelmatig een opvallende inconsistentie in zijn gedrag. Soms was hij charmant en aangenaam gezelschap, dan weer lomp en ondiplomatiek. Zijn gemoedstoestand kon abrupt omslaan, nu eens in de greep van goddelijke muzikale inspiratie en het volgende ogenblik zich gedragend op ongepaste en belachelijke wijze.
De onaangename kant van zijn gedragingen zette veel kwaad bloed en deed hem zakelijk geen goed. Hij liep daardoor regelmatig opdrachten mis, zonder daar overigens zelf bij stil te staan.
Het creatieve proces bij Mozart is een intensief samenspel van meerdere componenten (zie  het volgende hoofdstuk). De extreem krachtige werking van Pluto maakt daar deel van uit, maar brengt tevens allerlei verstopte ‘gevoeligheden’ aan de oppervlakte. Daar ligt de oorzaak van Mozarts inconsistente gedrag naast natuurlijk de dominante Uranus op de descendant.

De kunstenaar

Door zijn buitenlandse reizen kreeg Mozart al heel jong de kans om zich muzikaal breed te oriënteren en diverse muziekstijlen te bestuderen. Bovendien was hij bijzonder leergierig (Mercurius in Waterman/Maan in Boogschutter) en werkte hij hard om zichzelf te ontwikkelen en zijn spel te perfectioneren (Ascendant in Maagd). Reeds op zeer jeugdige leeftijd componeerde Mozart ook veel eigen muziek, zoals sonates voor klavier en viool, symfonieën, kamermuziek en gewijde muziek. Zijn werk uit die tijd was niet alleen het resultaat van heel veel studie, maar werd daarnaast ook toen al geïnspireerd door een eigen visie (Maan conjunct Pluto in Boogschutter).
Als volwassen musicus bleef Mozart nationale en internationale successen boeken. Hij werkte nog altijd hard en verfijnde zijn compositorische techniek. Tussen 1770 en 1780 creëerde Mozart enkele belangrijke opera’s, een reeks imponerende instrumentale composities en veel kerkmuziek.
Toen brak zijn Weense periode aan, een tijd van geluk en voorspoed. Het leven lachtte Mozart toe. Liefde, harmonie, materiële welvaart, een uitgebreide vriendenkring, het kon niet op.
Mozart staat hier aan het begin van een nieuwe Jupiter-fase, die vooral op het materiële (Jupiter in Huis 2) en relationele (Jupiter in Weegschaal) vlak veel moois brengt.
Evenzeer zien we hoe zes jaar later, na de oppositie van t-Jupiter en n-Jupiter, Mozarts leven een minder gunstige wending neemt.

Mozarts keuze om zich in 1781 in Wenen te vestigen had ongetwijfeld veel te maken met de grote intellectuele vrijheid die daar tijdens het bewind van Jozef II heerste.
Hij hechtte zeer aan de status van vrij en onafhankelijk kunstenaar. Daarmee had hij in ieder geval de dwang van de sociale hiërarchie en van het aristocratische beschermheerschap publiekelijk van zich afgeschud (Uranuis oppositie de Ascendant), maar hij moest daar de hoge prijs van een onzeker bestaan voor betalen.
Toch bleken zijn grote muzikale kwaliteiten voldoende om in Wenen lange tijd succesvol te blijven. In eerste instantie koos Mozart ervoor om als virtuoos en muziekleraar aan de slag te gaan. Dat lukte hem goed, hoewel hij er door zijn eerder genoemde gedragsproblemen lang niet uithaalde wat erin zat (zie ook ‘Persoonlijkheid’). Na verloop van tijd verlegde Mozart zijn muzikale ambities meer en meer naar de kant van het componeren. Ook op dat vlak had  hij veel succes. Zijn resultaten als componist waren zonder meer indrukwekkend, zowel kwalitatief als kwantitatief.
Mozart stond bij zijn tijdgenoten derhalve bekend om zijn virtuositeit én om zijn geniale composities. Gevoel, finesse en een prachtige expressie waren kenmerkend voor zijn spel. Uit zijn composities sprak diepgaand inzicht in de muziek.
Een opvallend onderdeel van zijn klavierspel waren de improvisaties die hij vaak ter plekke fantaseerde, maar die desondanks uitblonken door evenwicht en een heldere structuur.
Mozart was een kunstenaar in hart en nieren. Tijdens optredens bleek onmiskenbaar hoe hij intens genoot van het musiceren en hoezeer hij in vervoering raakte tijdens het spel. De vreugde die hij zelf ervoer bij het aanwenden van zijn talent, wordt men nu nog gewaar in zijn muziek.
Uit bovenstaande beschrijving blijkt overduidelijk, dat Mozarts formidabele talent in Wenen tot volle bloei is gekomen. De componenten van dat talent, zoals we die waarnemen in zijn geboortehoroscoop, zijn op harmonieuze wijze tot een geheel samen gesmeed.

Vanuit astrologisch oogpunt bezien loont het zeker de moeite om die componenten hier nog eens nader te beschouwen.
Allereerst is daar het zwaar bezette stellium in Waterman, grotendeel in Huis 5 en met de Zon als stralend middelpunt, dat als het ware garant staat voor optimale zelfexpressie. Dat geldt hier eens te meer, omdat Mozarts Saturnus zeker niet ‘anti-vernieuwend’ werkt.
De overheersende energie van Uranus in oppositie met de Ascendant en vierkant het MC geeft daarbij een sterke impuls aan Mozarts drang tot vernieuwing, die vrij en onafhankelijk gestalte kan krijgen.
Eveneens van belang is de Maan conjunct Pluto in Boogschutter, beiden bovendien vierkant Uranus, waardoor Mozarts natuurlijke streven er bij voortduring automatisch op gericht is om zijn eigen inzicht en visie te vervolmaken en met kracht uit te dragen.
Bezien wij de Ascendant in Maagd, dan herkennen we Mozart direct als de hard werkende perfectionist, steeds maar weer op zoek naar mooier en beter.
Tenslotte, last but not least, richten wij onze aandacht op Neptunus in Leeuw in Huis 11 oppositie Zon in Waterman in Huis 5 conjunct Mercurius. De directe lijn met een hoger bewustzijn, dat hier inspiratie, fantasie en verbeeldingskracht rechtstreeks aanreikt aan de Zon.
Voorwaar de horoscoop van een uitzonderlijk talentvolle kunstenaar.

Vanaf 1787 , toen Pluto transit in zijn 6e huis kwam, nam Mozarts succes eerst geleidelijk en daarna steeds sneller af.
In de laatste jaren van zijn leven concentreerde hij zich vooral op visionaire experimenten met de muzikale materie. Hij werkte aan een volledig nieuwe stijl, gebaseerd op de muzikale taal die hij in de periode daarvoor had ontwikkeld. De wijze waarop Mozart daarmee omging, maakte een haast obsessieve indruk. Echt grote werken produceerde hij nog maar weinig.
Het lijkt er sterk op, dat hier sprake is van een toenemende invloed van Neptunus op Mozarts creatieve proces, waar hij geen raad mee weet. Haast wanhopig blijft Mozart tot op het laatst proberen om die inspiratie te verstoffelijken. Een onmogelijke missie, die  onvermijdelijk negatieve Neptunus-effecten oplevert (zie ‘Chronologisch overzicht, periode 1789-1791’).

Het leven naast de muziek

Waar bij Mozart bijna alles draaide om de muziek, zijn slechts weinig details bekend over andere facetten van zijn leven. Twee onderwerpen verdienen desondanks enige aandacht.

Huwelijk
Mozart trouwde in 1782 met Constanze Weber. Zij kregen 6 kinderen. Uit de nogal uiteenlopende berichtgeving ontstaat het beeld van een soort vriendschapshuwelijk, waarin Wolfgang en Constanze elkaar in het dagelijkse leven veel vrijheid lieten (Venus in Waterman in Huis 6). Toch gaf Mozart er ook openlijk blijk van, dat hij emotioneel zeer aan zijn vrouw was gehecht en dat zij een sterke seksuele aantrekkingskracht op hem uitoefende (Mars in Kreeft in Huis 10 driehoek Venus in Waterman in Huis 6).
Helaas was Constanze  niet behept met een groot gevoel voor verantwoordelijkheid. Evenals Mozart genoot zij volop van het Weense uitgaansleven en maakte zij zich niet druk om de financiële consequenties daarvan. Uit niets blijkt, dat Mozarts huwelijk van enige betekenis is geweest voor zijn prestaties als kunstenaar.
In Mozarts horoscoop tonen Venus en Mars met elkaar een mooie driehoek, maar aspecten met andere planeten en met Ascendant en MC ontbreken volledig.

Financiën
Vanaf het moment dat Mozart financieel op eigen benen kwam te staan en zijn zaken zelfstandig moest regelen, bleek dat hij op dat punt nog veel te leren had  (Noordknoop op de Ascendant). Terwijl voorheen Leopold nauwgezet de financiën verzorgde, hield Mozart zelf er een nonchalante levenswandel op na en toonde hij zich onverschillig voor rijkdom. Zolang zijn inkomen in Wenen toereikend was voor zijn dure levensstijl, werden Mozarts tekortkomingen op dit punt nog grotendeels verdoezeld. Dat veranderde drastisch vanaf 1787, toen de hoogtijperiode voorbij was. De inkomsten liepen terug, maar Wolfgang en Constanze  pasten hun uitgaven daar niet bij aan. Zij waren beiden zeer gesteld op hun luxe leventje en bleven op joviale wijze met geld smijten (Jupiter in Weegschaal in Huis 2). Dit leidde onvermijdelijk tot steeds grotere geldzorgen. Toch lijkt het erop, dat Mozart deze problematiek uiteindelijk heeft overwonnen en de tering naar de nering wist zetten. Dat kan althans worden opgemaakt uit het feit, dat hij bij zijn overlijden slechts weinig schulden naliet.

Historisch perspectief

Mozart leefde in een tijd van ingrijpende maatschappelijke veranderingen waarbij zowel Kerk als Staat betrokken waren. De strenge scheiding tussen adel en burgerij vervaagde. In de Habsburgse landen verliep dat proces langzaam, zonder heftige revolutie  zoals in Frankrijk.
Toch leidde ook in Oostenrijk het nuchtere, rationele denken van de Verlichting  tot ingrijpende hervormingen. Dat kwam pas goed op gang na de troonsbestijging door keizer Josef II in 1780. Deze trachtte verlichte hervormingen van bovenaf te verordenen en in te voeren. Het leidde in eerste instantie tot jaren van grote intellectuele vrijheid. Later, geschrokken van de ontwikkelingen in Frankrijk, koos de keizer voor een veel repressiever beleid.
De invloed van de Verlichting was ook terug te vinden in de muziek. Daarvoor traden musici bijna altijd in dienst van adel of kerk en ambieerden zeker geen positie als vrije en onafhankelijke kunstenaar. De zekerheid van een vast inkomen woog uiteindelijk zwaarder. In de tachtiger jaren van de achttiende eeuw veranderde er veel. Hoftheaters werden toegankelijk voor iedereen en ook vanuit de burgerij organiseerde men evenementen. Mozart werkte voor beide soorten opdrachtgevers en kreeg daarbij veel artisitieke vrijheid.

Astrologisch gezien valt hier vooral het volgende op:

-Uranus speelt in deze periode nadrukkelijk een hoofdrol.
-Uranus wordt in 1781 voor het eerst als planeet gekwalificeerd.
-De dominante energie in Mozarts leven is afkomstig van Uranus.

Mozart mag dan ook bij uitstek een kind van zijn tijd worden genoemd.

Overigens dient de rol van Pluto tijdens de Verlichting zeker niet te worden onderschat. De Franse Revolutie is daarvan een sprekend voorbeeld.

Het lijdt geen twijfel, dat de ingrijpende maatschappelijke veranderingen in de tweede helft van de achttiende eeuw zich weerspiegelen in het leven en werk van Mozart.

Wenen was na de troonsbestijging door Jozef II in 1780 een stad die bruiste van herwonnen politieke vrijheden en verwachtingen omtrent verdere hervormingen. Zoals de meeste van zijn vrienden had Mozart zich in die sfeer na verloop van tijd een zekere mate van politieke betrokkenheid eigen gemaakt. Bij zijn ontslag in 1781 was dat nog niet zo. Daar speelden duidelijk individuele motieven een rol (Uranus oppositie Ascendant), maar die stap hield geen verband met uitgesproken ideeën over maatschappelijke en politieke ontwikkelingen.
Wel had hij toen al kennis gemaakt met de twee invloedrijkste figuren van de Oostenrijkse Verlichting,  Joseph von Sonnenfels en Gottfried van Swieten (de keizerlijke censor).
De beslissende stap richting de Verlichting was zijn toetreding tot de vrijmetselarij in december 1784. Mozart voelde zich daar thuis.
Mozart is op dat moment bijna 29 jaar oud en zijn eerste Saturnus-cyclus is zo goed als afgerond. Zijn affiniteit met de vrijmetselarij kan heel goed samenhangen met de verdieping van zijn bewustzijn bij aanvang van de tweede cyclus van Mozarts Saturnus.

Hoofdkenmerken van de vrijmetselarij waren saamhorigheid en menslievendheid, ongeacht iemands ideologische overtuiging. Het was een instelling in de voorhoede van de politieke activiteiten van het toenmalige Wenen, die openlijk actie voerde voor inrichting van de wetten op basis van natuurlijke principes. Tot de doelstellingen behoorden onder meer algemeen onderwijs en uitbreiding van vrijheid van meningsuiting op politiek en godsdienstig gebied.
Het grootste monument van Mozarts toewijding aan de vrijmetselarij was de opera ‘Die Zauberflöte’. Ook in ander werk uit die tijd gaf hij duidelijk blijk van maatschappijkritiek.
Het idee van de ‘verlichte’ maatschappij zou, in veel ongunstiger politieke omstandigheden, greep houden op Mozarts verbeelding tot op het eind van zijn leven. Zijn laatste publieke optreden was tijdens een vrijmetselaarsbijeenkomst op 18 november 1791.

Bron

H.C. Robbins Landon:
Wolfgang Amadeus Mozart; volledig overzicht van zijn leven en muziek

%d bloggers liken dit: